Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o właściwości przemiennej stwarzają możliwość pozwania dłużnika przed Sąd właściwy dla miejsca zamieszkania czy siedziby wierzyciela.
Ogólne zasady dotyczące właściwości
W przeważającej części sytuacji, właściwość Sądu w postępowaniu procesowym wynika z pochodzącej jeszcze z prawa rzymskiego zasady actor sequitur forum rei, zgodnie z którą powództwa wytaczać należy przed Sąd właściwy dla miejsca zamieszkania (lub w przypadku podmiotów gospodarczych - siedziby) pozwanego.
Właściwość przemienna
Od tej zasady (jak często zdarza się w prawie) istnieją jednak wyjątki. Jednym z nich jest tzw. właściwość przemienna, tj. sytuacje, w których to strona inicjująca postępowanie (powód) może wybrać, czy zrobi to przed Sądem wynikającym z właściwości ogólnej, czy przed innym Sądem. W przypadku roszczeń wynikających z umów (a więc na przykład dotyczących zwrotu należności z tytułu umowy pożyczki), Sądem właściwym może być także Sąd miejsca, gdzie świadczenie miało być spełnione.
Dług oddawczy
Kodeks cywilny stanowi zaś, że (o ile co innego nie wynika z treści umowy lub charakteru zobowiązania), świadczenia pieniężne (i tylko one) co do zasady spełniane powinny być w miejscu zamieszkania lub siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Oznacza to w praktyce, że możemy oczekiwać aby tego typu świadczenie spełnione zostało tam, gdzie zamieszkujemy.
Konsekwencje
W efekcie zestawienia przepisów dotyczących właściwości przemiennej oraz tych regulujących miejsce spełnienia świadczenia pieniężnego, wierzyciel dochodzący przed Sądem roszczeń o takim charakterze może zdecydować, czy wytoczyć sprawę tam, gdzie zamieszkuje dłużnik, czy przed Sądem własnego miejsca zamieszkania. Często może to znacząco wpływać na faktyczne koszty postępowania - konieczność stawiennictwa w Sądzie oddalonym o kilkaset kilometrów może spowodować, że inicjowanie sprawy przestanie być opłacalne.