Mimo, iż znaczna część typów przestępstw zawartych w Kodeksie karnym nie przewiduje możliwości wymierzenia kary wolnościowej, art. 37a Kodeksu karnego umożliwia to w bardzo szerokim zakresie.
Zagrożenie karą
Typy przestępstw przewidziane w części szczególnej Kodeksu karnego (oraz w jego części wojskowej) obejmują także informacje o zagrożeniu karą w formie tzw. “widełek” - od najniższej możliwej kary, do maksymalnego zagrożenia. Wiele z nich nie zakłada możliwości wymierzenia kar wolnościowych, tj. kary grzywny lub ograniczenia wolności - najniższa (teoretycznie) możliwa kara to pozbawienie wolności. Ustawodawca uznał jednak, że przyznanie Sądom szerszej możliwości kształtowania kary jest wskazane.
Istota art. 37a Kodeksu karnego
Jako narzędzie rozwiązania tego problemu wprowadzono do Kodeksu karnego art. 37a. Zgodnie z nim, jeśli górna granica zagrożenia karą nie przekracza 8 lat, a Sąd i tak nie planowałby wymierzyć kary wyżej od roku, może w jej miejsce zastosować karę ograniczenia wolności (prace społecznie użyteczne) w wymiarze od 4 miesięcy lub karę grzywny w wymiarze nie mniej niż 150 stawek dziennych.
Efekty
W konsekwencji, w przypadku kilkudziesięciu typów przestępstw (widełki od 3 miesięcy do 5 lat czy od 6 miesięcy do lat 8 są bardzo częste) możliwe jest wymierzenie kary grzywny czy ograniczenia wolności nawet, jeśli nie wynika to wprost z części szczególnej Kodeksu karnego.