W poprzednim artykule dot. prawa karnego mówiliśmy o sytuacji, w której dane zachowanie może być przestępstwem lub wykroczeniem, zależnie od jego szczegółów. Istnieje jednak sytuacja, w której konieczna jest kwalifikacja go jednocześnie jako przestępstwa i wykroczenia.
Zbieg czynów
Fundamentalną zasadą prawa karnego i wykroczeniowego jest to, że jedno zachowanie (jeden czyn) może wiązać się z odpowiedzialnością tylko raz. Art. 11 Kodeksu karnego wskazuje, iż ten sam czyn stanowić może tylko jedno przestępstwo, zaś jeśli wyczerpuje on znamiona określone w dwóch lub więcej przepisach, sąd skazuje za jedno przestępstwo. Co jednak, gdy mamy do czynienia z wypełnieniem znamion zarówno przestępstwa jak i wykroczenia?
Sytuacja taka zachodzi w razie tzw. idealnego zbiegu czynów. Możliwe jest, by jedno zachowanie sprawcy wypełniało znamiona zarówno przestępstwa jak i wykroczenia. W takiej sytuacji nie jest możliwe skazanie jednym wyrokiem za przestępstwo i wykroczenie (ze względu chociażby na zupełnie różne procedury), konieczne jest więc inne rozwiązanie tego problemu.
Prawidłowe postępowanie
Wyjście z tej sytuacji wynika z art. 10 Kodeksu wykroczeń. Nakazuje on prowadzić postępowanie zarówno w sprawie przestępstwa jak i wykroczenia, jednocześnie zaś w razie orzeczenia kary lub środka karnego tego samego rodzaju, wykonuje się to z nich, które jest surowsze. Oznacza to, że jeśli za dany czyn ktoś zostanie skazany za przestępstwo na 100 stawek dziennych grzywny po 50 zł każda, zaś za wykroczenie na grzywnę w wysokości 1 000 zł, będzie musiał zapłacić jedynie 5 000 zł (grzywna za przestępstwo). Gdyby za przestępstwo skazano go na karę pozbawienia wolności, grzywnę za wykroczenie musiałby zapłacić niezależnie.
Praktyczne konsekwencje i przykład
Przedstawione rozwiązanie może wydawać się nadmierną i bezcelową komplikacją, w praktyce jednak ma on fundamentalne znaczenie, w szczególności dla ochrony pokrzywdzonych. Dobrze ilustruje to przykład z praktyki, dotyczący reprezentowanych przeze mnie klientów. Dwie osoby zostały poszkodowane w wyniku wypadku drogowego - jedna z nich doznała uszczerbku na zdrowiu na okres powyżej 7 dni (art. 177 par. 1 Kodeksu karnego), druga zaś jedynie lżejszych obrażeń (art. 86 Kodeksu wykroczeń). Wobec sprawcy toczyć się będą dwa postępowania (karne i w sprawie wykroczenia), zaś w każdym z nich osoba pokrzywdzona będzie mogła domagać się odszkodowania i zadośćuczynienia. Gdyby ograniczyć odpowiedzialność tylko do przestępstwa, osoba, której obrażenia były mniej poważne, musiałaby wytaczać osobną sprawę z powództwa cywilnego.