Kontakty między rodzicami a dziećmi są jednym z fundamentalnych praw (i, jednocześnie obowiązków) wynikających z unikalnej relacji istniejącej między nimi. Nierzadko jednak ich realizacja napotyka problemy - w takiej sytuacji konieczna jest interwencja Sądu.
Prawo i obowiązek
Z treści art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprost wynika, że rodzice i dzieci mają zarówno prawo jak i obowiązek utrzymywania kontaktów. Jest on niezależny od władzy rodzicielskiej (oznacza to, że rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nadal może i powinien kontaktować się z dzieckiem). Jest ono zarówno przywilejem (bez ważnych przyczyn nie należy uniemożliwiać rodzicom utrzymywania relacji z dzieckiem) jak i zobowiązaniem (rodzic nie powinien uchylać się od kontaktów, a jeśli to robi, może to skutkować negatywnymi konsekwencjami wobec niego).
Gdy wszystko jest dobrze
Jasne jest, że w przeważającej większości przypadków, sposób realizacji kontaktów rodziców z dzieckiem ustalany jest przez nich i zgodnie wspólnie (nawet w sytuacji, w której nie tworzą wspólnego gospodarstwa domowego). Nie ma wtedy potrzeby interwencji Sądu, zgodnie charakterystycznym dla spraw rodzinnych z założeniem, że tak długo, jak wszystko działa, a dobro dziecka nie jest zagrożone, zewnętrzne ingerowanie w funkcjonowanie rodziny jest zbędne.
Nie oznacza to jednak, że uregulowanie nawet zgodnie ustalonego sposobu realizacji kontaktów jest niemożliwe czy niewskazane. Nierzadko warto, aby zostały one w jakiejś formie spisane i nawet zatwierdzone przez Sąd (chociażby w formie ugody mediacyjnej, ewentualnie pisemnego porozumienia), tak, aby w razie ewentualnych sporów mieć do czego się odwołać. Nie powinno to jednak wymagać angażowania Sądu jako arbitra, który podejmuje decyzję wiążącą nawet dla strony, która się z nią nie zgadza.
Brak porozumienia
Sąd opiekuńczy ingeruje, gdy rodzice nie są w stanie dojść do porozumienia. Wydając rozstrzygnięcie w tym zakresie kieruje się on przede wszystkim dobrem dziecka i jego potrzebami, uwzględniając m.in. jego aktualną sytuację (aby nie wprowadzać zbyt daleko idących zmian, które mogłyby spowodować zaburzenie ustalonego porządku), charakter więzi z każdym z rodziców oraz ich kompetencje wychowawcze.
Jeśli potrzeby dziecka to uzasadniają, Sąd może ograniczyć sposób realizacji kontaktów przez jedno z rodziców, poprzez np. zakaz osobistych spotkań, organizację ich wyłącznie w obecności drugiego z rodziców lub kuratora etc. Tak poważna ingerencja uzasadniona może być nieprawidłowym sposobem realizacji kontaktów w przeszłości lub innymi okolicznościami, które powodują, że nieograniczone kontakty rodzica z dzieckiem mogą zagrażać dobru tego drugiego (np. groźba stosowania przemocy czy wywiezienia). W najbardziej skrajnych przypadkach Sąd może zakazać rodzicowi jakichkolwiek kontaktów z dzieckiem - ma to miejsce, gdy zagrożenie dla dobra małoletniego realizuje się, lub jest naprawdę poważne.